Itzuli orri nagusira Bidali hau

Txotxolo eta txilibituez

© cc-by-sa  Maite Goñi ¦ 2009-11-12 ¦ 08:04 ¦ letrak-sare-kantoitik

Egun batez, konpainia on batean, euskaldunik baizen ez zen lekuan nengoela, ekarri zuen solasak, izan zen perpausa, Xabier Mendiguren Elizegik egin zidan erronka, Gaurko Hitzan irainak ipintzekoa. Nik baietz esan, eta hark paperezko mahai-zapi batean hamar irain idatzi zizkidan: zokor-mazo, basakristau, txatxu, txepel, txilibitu, matxarda, marimaistra, pepelerdo, zikinbrillo eta lerde-jario. Pixkanaka-pixkanaka argitaratzen joango nintzela esan ez nion, ba!


© baimenarekin: Pernan Goñi

Publizitatea

Ziur asko ahaztuta nagoela edo emandako hitzak haizeak eraman zituela pentsatuko du. Kontua da etxera etorri eta saiatu nintzela horietako bakarren batetik tira egiten, baina ez nien nondik heldurik ikusi: definiziorik topatu ez, edo hitzek beste esanahi bat zuten eta irain gisa ez zeuden hiztegietan jasota. Mahai-zapia gorde egin nuen badaezpada ere.

Egunotan berreskuratu egin dut egiteke nuen ataza, eta, hala, euskarazko irainak bilatzeari ekin diot. Ez pentsa gauza gehiegi topatu dudanik: belarrimotz, txotxolo, umemoko, finolari, malmutz, txolin...

Txotxolo: izond. Bizk. Buruarina, inozoa (bereziki, gizonezkoez mintzatuz erabiltzen da). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Txepel: izond. 1. Egoera zail samarretan erraz atzera egiten edo kikiltzen dena; adorerik edo ausardiarik ez duena. 2. Gatz eta piperrik gabea; motela. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Nolanahi ere, guztiak irain leunak iruditu zaizkit, ez oso laidogarriak. Akaso izango da guztiz haserre gaudenean, gaztelaniara pasatzen garela. Batek daki! Zuen onetik aterata zaudetenean eta barrenak hustu nahi dituzuenean, botatzen al duzue biraorik euskaraz?

Erantzunak

#1. Re: Txotxolo eta txilibituez

Xabier Eskisabel ¦ 2009-11-12 ¦ 08:33

Ximaur puskea!!...

Estaka ustela!!...

#2. Re: Txotxolo eta txilibituez

Pernan ¦ 2009-11-12 ¦ 09:55

Nahi duenak erabili dezake irudi hauek, "Gaurko Hitza"-koak direla, eta nonbaiten "Pernan" aipatuz. Eskerrik asko, Sustatu!

#3. Re: Txotxolo eta txilibituez

Josu Mendicute ¦ 2009-11-12 ¦ 09:59

Ni konbentzituta nago euskaraz iraintzeko tresnak hedatu beharraz. Joxerra Garziak beti aipatzen du Mitxelenak esaten zuena:

Hizkuntza aizkora da, eta aizkora ona da ebakitzen badu. Kirtena polita izatea ere komeni da, baina ez badu ebakitzen…

Joxerra Garziaren azalpen batzuekin ikasi nuen nola iraindu euskaraz. Taula bat egitea baino ez da, Kike Amonarrizek azaltzen duena, baina berak Antton Olariagari ikasitakoa dena:

Hiru zutabeen metodoa

Hiru zutabe osatu behar dira:

  1. Lehen zutabean, animalia desatsegien izenak.
  2. Bigarrenean, adjetibo iraingarriak.
  3. Hirugarrenean, indargarri bat. :
     Zerri   gezurti   halakoa
     Asto    lapur     madarikatua
     Zorri   zikin     alaena
     Zakur   alfer     ustela
     Putre   zital     nazkagarria
    

Gero, konbinazioak egitea da kontua: putre alfer ustela, asto zikin alaena, zakur zital halakoa...

  • Jarioak eta edukiontziak erabiliz ere prestatu daiteke taula bat:
     Lerde   ontzi       halakoa
     Muki    kupel       zornetsua
     Zorne   poltsa      zikina
     Zirin   zaku        ustela
     Kaka    kontainer   nazkagarria
    

Eta hemen ere konbinazio politak egin daitezke: lerde zaku nazkagarria, muki ontzi zikina, kaka kontainer ustela...

Taula hauek Kike Amonarrizenak dira, EHUren Campus aldizkarian argitaratutako artikulu batetik hartutakoak dira.

#4. Re: Txotxolo eta txilibituez

Superandoni ¦ 2009-11-12 ¦ 11:34

Antzeko zeozer badago interneten

Zentzurik ez duten esaldi zuzenak egiteko makina. Karkarkar.

pd: sustatuk darabilen spammerren kontrako sistema maite dut ^_^

#5. Txotxolo eta chocholo

Jozulin ¦ 2009-11-12 ¦ 11:57

Jose Luis Corcuera ministro zelarik sonatu egin zen txotxolo hitza. Chocholo esan zuen berak, kazetari batzuez ari zela. Baina orduan euskaldunok ez genion ulertu berak ez zekielako txotxolo zer zen eta espainolek ere ez zioten ulertu ez baitzituzten chocholo eta chocholadas ulertu.
Saiatu egin zen Corcuera Espainiako Kongresuan kontua argitzen baina nago ez zuela lortu:

<<Por cierto,ese mal uso que hice del pseudoeuskera cuando dije lo de«chocholos» fue muy celebrado pocos días antes cuando un líder sindical dijo «chocholadas», que es lo mismo.(Risas.) Nadie preguntó qué quería decir eso de «chocholadas». Sin embargo, cuando yo dije «chocholo», que es lo mismo, todo el mundo se preguntaba que qué querría decir el Ministro con eso de «chocholo». Insisto, como el que lo dijo fue un sindicalista respecto de un miembro del Gobierno cayó bien: <<iqué simpático, dijo ‘chocholadas’!». Cuando el Ministro dice «chocholo» se dice «eso es pseudoeuskera». (Risas.)>>


Eta egiten duzun galderari erantzunez, Maite, neure onetik aterata irainka hasi behar dudanean gaztelaniara jotzen dut, edo onenean putakumeostiori! bezalakoekin edertzen dut nire diskurtsoa. Bestalde, uste dut pertsona bati esan dakiokeen txarrenetakoa txizepel dela; txiza ere ez duela bero, alegia.
Bide batez, txizepelen erreferentzien bila nenbilela honako irain sorta polita topatu nuen.

#6. Re: Txotxolo eta txilibituez

agonirena ¦ 2009-11-12 ¦ 14:32

Ezin izan diot tentazioari eutsi eta hemen agertutako taulak baliatuz, irain sortzaile automatikoa egin dut. Hemen orria: http://agonirena.110mb.com/irainak/ Eguneko aipu gisa, norbaitek erabili nahi balu, hemen ausaz sortutako irain bat jasotzeko modua: http://agonirena.110mb.com/irainak/ausaz.php

#7. Re: Txotxolo eta txilibituez

Josu Mendicute ¦ 2009-11-12 ¦ 14:48

Ze ona, agonirena!!! :-D hau poza!!

hemen dauden zerrendekin gehiago osatu daiteke...

eta ya demasa izango litzateke tresna hori webguneetan txertatzeko kodigo bat :p

#8. Re: Txotxolo eta txilibituez

agonirena ¦ 2009-11-12 ¦ 16:56

Txertatzeko...
<script type="text/javascript" src="http://agonirena.110mb.com/irainak/ausaz.js.php"></script>

#9. Re: Txotxolo eta txilibituez

Josu Mendicute ¦ 2009-11-12 ¦ 17:45

Fenomeno!

#10. Re: Txotxolo eta txilibituez

Jozulin ¦ 2009-11-12 ¦ 19:22

1000 esker, zahi katilu ugertsu halakoa! ^_^

#11. Hitz gordinak

Urtxintxa ¦ 2009-11-13 ¦ 08:35

"Lagunarteko Hizkerarekin Jolasean": http://www.urtxintxa.org/antbuspre.asp?cod=2306&nombre=2306&nodo=&orden=True&sesion=14 programan erabiltzen ditugun hainbat hitz gordin aisia.net webgunean dituzue.

#12. Re: Hitz gordinak

Urtxintxa ¦ 2009-11-13 ¦ 08:44

Ea oraingoan txukunago ateratzen zaidan: hitz gordin zerrenda hemen topatuko duzue

#13. Re: Txotxolo eta txilibituez

asier ¦ 2009-11-13 ¦ 09:33

Beste liburu honetan ere badira hainbat irain eta hitz-joko: Alberto Telleriak gidatutako Berbeta berua liburuan. PDFa jaitsi daiteke webgunetik.

#14. Irainen inguruan Euskadi Irratian

Sustatu ¦ 2009-11-13 ¦ 10:10

Gaur ostirala 11.00etan Euskadi Irratiko Faktoria saioan Maite Goñik hitz egingo du irainen kontu honen gainean.

#15. Re: Txotxolo eta txilibituez

Goierritar bat ¦ 2009-11-13 ¦ 10:38

Hona hemen irainez betetako kantu bat:

AMONAREN MINGAINA

«SATURNOTRIK»
IMUNTZO ETA BELOKI
TRIKI ELKAR, 1996

Leitzar irainak hauk dituzue
txaketa bueltas demonio kaikue
figura gaiztokoa haize pasatue
atso pardelas edurtestue
marizkin urdandei
etxekalte zorritsue.

Goierrikoak, horra: tuntunleloa
goikarri petrala sokormazoa
ataiko paitea baino lotsagabegoa
anima erratue ñaño inozoa
ontzarmario satarratsa
arbihazitako kusoa.

Bizkaiko irainak: lupu baezpaku
babalasto atzerre txarriburu
mariapo jantxakur lantzoi umemoku
lapazorrixe zantar azaburu
txakurmosu zorrizto
ikomelau astaburu.

Gure amonaren
hiztegi bikaina
nahiz maitasun kontuan
edota irainak
ez du erdoilik ez ez
amonan mingainak.

Hitzak: Beloki
Musika: Herrikoia-Imuntzo

#16. Re: Txotxolo eta txilibituez

Xubiri ¦ 2009-11-13 ¦ 12:39

Gai honetaz badago liburu bat: BIRAOAK Nafarroan bilduak, Pamiela argitaletxeak ateratakoa duela bi urte, Patxi Salaberri eta biok egina (beste askoren laguntzarekin).

Alde batetik hiztegia dago, gutxi gorabehera 1.500 sarrerarekin (denak ez dira hitz solteak, esapideak ere badira, baina gehienak bai, hitzak).

Beste atal batean ezaugarrien arabera sailkatzen dira. Esaterako, norbaiti "ergela, zozoa, astoa" dela esateko zer modu edo forma daude? Hor agertzen dira sinonimoak eta adibideak. Horrelako 68 "ezaugarri" agertzen dira.

Beste batean biraoak nola indartzen diren azaltzen da. Hiru zutabekoarena arrunt ongi dago. Baina hemen "estrategia" gehiago aipatzen dira.

Eta gehiago ere badago.

Gogorrak? Begira liburuan agertzen diren honako hauek, esaterako:
- agure zar erdezu nazkagarri zikina
- alantako urde zerri kabroi putakume zikina
- urde zarratatu potzotzo zikin usaindua

#17. Re: Txotxolo eta txilibituez

Maite Goñi ¦ 2009-11-13 ¦ 15:32

Interesgarria handik eta hemendik ateratzen ari diren irain-sortak! Garbi dago, beraz, baduela nondik hasi euskaraz ere iraindu nahi duenak. Hemendik aurrera, gainera, irain sortzaile automatikoa eta guzti!!! Oso ona, agonirena! ;-)

Hori gutxi balitz, kontu honekin Xubiri eta berak Salaberrirekin batera egindako biraoen liburua ezagutzeko parada izan dut; izan ere, hemen aipatu den bezala, goizean elkarrizketa egin digute Euskadi irratian. Halere, beste gairen bat luzatu egin zaiela-eta, grabatuta geratu da eta ez da zuzenean jarraitzeko aukerarik egon (Faktoriakoak abisatzekotan geratu dira eta emango dugu horren berri). Merezi du Xubirik liburutik ateratako adibideak zein kalean galdetutakoek erantzun dutena entzutea.

Mila esker, benetan, luxuzko ekarpen guztiengatik (adibideak, liburuak, estekak, taulak, sortzaile automatikoa...). Ziur oraindik ere geratu dela iturriren bat hortik zehar... ;-)

#18. Re: Txotxolo eta txilibituez

Lux ¦ 2009-11-18 ¦ 17:49

Gure aita zenarentzat inori (gizaseme bati) bota ziezaiokeen irainik irainea "gixaixo" zen, giza gaixo hori madarikazioa zen "gizajo" ez bezala. Txotxolo eta txilibituen irenen alorrean, "alua" , "alubita"... astazakila, astapotroa, astakirtena, kaikua eta antzekoak gogoan ditut.

#19. Re: Txotxolo eta txilibituez

agonirena ¦ 2009-11-20 ¦ 14:13

Orain gogoratu dut... Etxarrin, gure amona zenak ez zuen jasaten gure amak gutako bati "xeru" esatea. Arrazoia: Ba omen ziren Etxarrin "Xeru" eta "Aingeru" bezala ezagutzen ziren adimen urriko mutiko bi.

#20. Re: Txotxolo eta txilibituez

josu ¦ 2009-11-21 ¦ 18:55

Vaya Semanitakoak konturatu ziren irain faltaz, baina lagundu beharrean, horri barre egin zioten españolez. Hemen:

Erantzun (klik zabaltzeko)

Publizitatea

Letrak Sare Kantoitik

Letrak Sare Kantoitik Anjel Lertxundiren ideia bat da, 1996an idatzi zuen Letrak kale kantoitik liburuaren jarraipen digitala, jendearen ekarpenekin osatu nahi duena. Bere blogean ekin dio lan horri, eta hemen ere osatuko du. Baina sare kantoi honetan beste osagarri batzuk ere badira, Maite Goñi eta Markos Gimenorenak.

Gaurko Hitza: Maite Goñi irakaslearen blog-ideia, egunero euskarazko hitz bat aipagai. Ekarpenak: gaurkohitza@sustatu.com

#Hitzokei: Markos Gimenoren jokoa, asma ditzagun berbak denon artean. Ekarpenak: Twiterren #hitzokei etiketa jarrita edo hona idatzita: hitzokei@sustatu.com